مفصل است كه مؤلف مدعى است چهار مجلد آن را به تاريخ بشر از آدم تا ظهور صفويه اختصاص داده است « 1 » اما امروز از اين مجلدات چهارگانه چيزى باقى نمانده و تنها مجلد پنجم آن در نسخه‌هاى چندى وجود دارد . قاضى احمد در كتاب گلستان هنر اشاره مىكند كه شرح حال جد خود قاضى شرف الدين را در مجلد چهارم خلاصة التواريخ آورده و اين كتاب را به سلاطين جغتايى اهداء كرده است « 2 » و در جاى ديگر از مجلد ششمى نيز ياد مىكند « 3 » به هر حال آنچه ما را با يك اثر تاريخى از اين مؤلف آشنا مىكند همين كتاب حاضر يا مجلد پنجم خلاصة التواريخ است كه به تاريخ صفويه اختصاص دارد . قاضى احمد در مقدمهء كتاب نام چند تن از مورخين را كه از پيشروان او بوده‌اند آورده و اين اشخاص عبارتند از امير سلطان ابراهيم امينى هروى و مير يحيى سيفى قزوينى و مير محمود ولد مير خواند هروى و مولانا حياتى تبريزى و قاضى احمد غفارى و حسن بيگ روملو و مىنويسد بعد از مرگ اين جماعت كسى پيرامون تحرير وقايع زمان نگشته است و ناگزير خود براى تأليف چنين تاريخى اقدام به نوشتن مجلد پنجم خلاصة التواريخ كرده است « 4 » . و از همين مقدمه بر مىآيد كه مؤلف پس از اتمام مجلّدات چهارگانه كه دوازده سال به طول انجاميده ظاهرا در 984 به تشويق شاه اسمعيل دوم تصميم گرفته است به سبك كتاب مطلع السعدين كمال الدين عبد الرزاق سمرقندى كه شامل وقايع دوران ابو سعيد مغول تا ابو سعيد گوركانى است ، كتابى در تاريخ صفويه از شاه اسمعيل اول تا شاه اسمعيل ثانى تأليف كند . اما حوادث زمان و گرفتاريهاى ناشى از همراهى او با اردوهاى نظامى و مشكلات فراوان ديگر و مهمتر از همه نبودن يك « صاحبدولت » كه او را در انجام مقصود يارى دهد ، تصميم وى را با موانعى روبرو ساخته است . با اين همه به سعى و همت خود موفق شده است تأليف كتاب را در سال 999 هجرى به اتمام رساند و آن را به شاه عباس هديه كند . مؤلف در آغاز و پايان كتاب وعده داده است نسخهء ديگرى در حوادث سال به سال دوران شاه عباس بنويسد « 5 » و به درستى نمىدانيم در اين كار توفيق يافته است يا نه . شايد مطالب اضافى خلاصة التواريخ نسخهء برلين مربوط به وقايع بين سالهاى 999 تا 1001 آغاز همان بخشى باشد كه مؤلف وعده نوشتن آن را داده است . موضوع خلاصة التواريخ فاصله بين سالهاى قرن هشتم تا آغاز قرن يازدهم هجرى را در بر

--> ( 1 ) - همان اثر : 2 ( 2 ) - گلستان هنر نسخهء مسكو . صفحه 33 متن ( صفحه 73 كتاب ) ( 3 ) - گلستان هنر چاپ تهران ص 107 و 118 ( 4 ) - خلاصة التواريخ ص 1 ( 5 ) - همان اثر صفحات 2 و 3 و صفحهء آخر متن اصلى